خاموت چیست؟
خاموت در ساختمان بتنی، میلگرد عرضی‌ای است که دور میلگردهای طولی تیر و ستون بسته می‌شود. میلگردهای طولی را در جای خود نگه می‌دارد و در تیر برای مقاومت در برابر برش کار می‌کند. شکل رایجش یک حلقهٔ مستطیلی یا مربعی از میلگرد خم‌شده با دو قلاب در انتهاست.
اگر دنبال دستگاه خاموت‌زن، آموزش خاموت‌زنی یا خاموت پلاستیکی آمده‌اید، این صفحه آن نیست. «خاموت» در فارسی برای فنر خودرو، قطعات حرارتی و فاصله‌انداز پلیمری هم به کار می‌رود. اینجا از خاموت ساختمانی (میلگرد) حرف می‌زنیم، یعنی همان چیزی که آرماتوربند دور میلگرد طولی می‌بندد و ما به‌صورت خاموت آماده یا با خمکاری میلگرد شما تهیه می‌کنیم.
خاموت چه کاری می‌کند؟
خاموت سه کار اصلی دارد:
- نگه‌داشتن میلگرد طولی: میلگردهای طولی را در موقعیت طراحی‌شده ثابت می‌کند تا هنگام بتن‌ریزی جابه‌جا نشوند.
- تحمل بخشی از نیروی برشی: در تیر، خاموت همراه بتن در برابر برش کار می‌کند؛ میزانش را طراح محاسبه می‌کند.
- محصور کردن بتن ستون: تنگ‌های ستون بتن هسته را در برمی‌گیرند و جلوی کمانش میلگرد طولی را می‌گیرند.
به همین دلیل ابعاد، قطر، قلاب و فاصلهٔ خاموت‌ها را نمی‌شود سلیقه‌ای عوض کرد. نقشهٔ طراح مرجع است و ناظر روی اجرای آن نظر می‌دهد.
خاموت در کدام قسمت‌های ساختمان استفاده می‌شود؟
بیشترین مصرف خاموت در ستون و تیر است. دیگر جاها:
- فونداسیون: خاموت U شکل یا نواری در پی‌های نواری.
- شناژ: خاموت شناژ افقی.
- تیرچه: خاموت یا سنجاق تیرچه.
اینکه هر عضو چه قطر و چه فاصله‌ای می‌خواهد در نقشهٔ طراح آمده است. ضوابط عمومی را در راهنمای فاصله و ضوابط خاموت با شمارهٔ بند مبحث نهم می‌خوانید.
فرق خاموت و تنگ، دورگیر، دورپیچ و سنجاقی
در مبحث نهم هر اصطلاح معنای جدایی دارد، اما در عمل بازار همه را «خاموت» می‌گوید:
| اصطلاح | تعریف | معمولاً کجا |
|---|---|---|
| خاموت | آرماتور عرضی عضو خمشی برای برش؛ به شکل U یا بسته | تیر |
| تنگ | حلقهٔ بستهٔ عرضی | ستون |
| دورگیر | تنگ بسته با قلاب لرزه‌ای در هر دو انتها | نواحی لرزه‌ای تیر و ستون |
| دورپیچ | مارپیچ پیوسته به‌جای حلقه‌های جدا | ستون گرد |
| سنجاقی | میلگرد یک‌تکه با قلاب در دو سر | مهار جانبی میلگرد میانی |
معنای عملی: وقتی کسی «خاموت ستون» می‌گوید، منظورش تنگ ستون است. برای سفارش لازم نیست اصطلاح مبحث نهم را بدانید؛ ابعاد خارجی، قطر، نوع قلاب و تعداد را بنویسید. قلاب‌ها را در راهنمای خاموت ساده، مهندسی و سنجاقی توضیح داده‌ایم.
انواع خاموت از نظر شکل
- خاموت بسته: حلقهٔ مستطیلی یا مربعی. رایج‌ترین شکل.
- U شکل (باز): دو U با وصلهٔ پوششی هم مجاز است (۹-۲۱-۶-۱-۸).
- سنجاقی: برای مهار میلگرد میانی.
- دورپیچ و تنگ دایره‌ای: برای ستون گرد؛ قطر آن در مبحث نهم حداقل ۱۰ میلی‌متر است (۹-۲۱-۶-۳-۲).
در بازار اسم‌هایی مثل رکابی، دوبل، لوزی، مثلثی، شش‌ضلعی و صلیبی هم می‌شنوید. اگر شکل شما از این‌هاست یا غیرمعمول است، پیش از سفارش ابعاد و تعداد خم‌ها را با ما در میان بگذارید تا بدانیم قابل ساخت است.
از نظر قلاب هم سه دسته داریم: ساده (۹۰ درجه)، مهندسی (۱۳۵ درجه) و ترکیبی که بازار یک‌سر مهندسی می‌نامد.
خاموت و میلگرد چه فرقی دارند؟
میلگرد ماده است؛ خاموت شکلی است که از آن ساخته می‌شود. میلگرد را شاخه‌ای می‌خرید (شاخهٔ ۱۲ متری) و خاموت همان شاخه است که بریده و خم شده. میلگرد خاموت معمولاً ø۸، ۱۰ یا ۱۲ و گاهی ۱۴ است. وزن هر متر این قطرها را در جدول وزن میلگرد می‌بینید.
فرق قیمتی هم همین است: قیمت خاموت آماده از نرخ روز میلگرد و اجرت برش و خم تشکیل می‌شود. اجرت ما ۴٬۰۰۰ تومان به‌ازای هر کیلوگرم است. اگر میلگرد را خودتان بیاورید، فقط همین اجرت را می‌دهید؛ قیمت خاموت را در صفحهٔ خودش توضیح داده‌ایم.
رده‌بندی میلگرد را هم نقشه مشخص می‌کند؛ تفاوت A۲ و A۳ برای خاموت را جداگانه نوشته‌ایم و اگر نقشه رده را گفته، هنگام سفارش اعلام کنید.
ابعاد و سایز رایج خاموت
ابعاد رایج بازار برای خاموت بسته ۱۵×۱۵، ۲۰×۲۰، ۲۵×۲۵، ۳۰×۳۰، ۳۵×۳۵، ۴۰×۴۰، ۴۵×۴۵ و ۵۰×۵۰ سانتی‌متر است، به‌علاوهٔ اندازه‌های مستطیلی و سفارشی. قطر میلگرد هم بیشتر ۸، ۱۰ و ۱۲ است؛ ما تا ۱۴ هم کار می‌کنیم.
این‌ها فقط اندازه‌هایی‌اند که در بازار زیاد می‌بینید، نه توصیه برای پروژهٔ شما. ابعاد هر خاموت از ابعاد مقطع عضو و پوشش بتن به دست می‌آید و طراح آن را در نقشه می‌نویسد. وزن هر اندازه در جدول وزن همین سایت آمده است.
از میلگرد تا خاموت روی کار
مسیر یک خاموت آماده از کارگاه تا ساختمان چند قدم ساده دارد:
- میلگرد، که معمولاً شاخهٔ ۱۲ متری است، به طول برش بریده می‌شود. طول برش در بازار تقریباً ۲×(a+b) به‌اضافهٔ ۲۰ سانتی‌متر حساب می‌شود.
- گوشه‌ها و قلاب‌ها سرد خم می‌شوند.
- خاموت‌ها در دسته‌های مرتب به محل پروژه می‌رسند.
- آرماتوربند آن‌ها را دور میلگردهای طولی می‌چیند و با سیم آرماتوربندی می‌بندد.
خم باید پیش از قرار گرفتن میلگرد در قالب انجام شود. خم کردن میلگردی که بخشی از آن در بتن است مجاز نیست (۹-۲۲-۶-۳-۱)؛ بنابراین شکل خاموت را از همان سفارش درست مشخص کنید.
خاموت‌زن چیست و ما چه می‌کنیم؟
خاموت‌زن دستگاهی است که میلگرد را برش می‌دهد و خم می‌کند؛ «خاموت‌زنی» هم خود این کار یا شغل است. ما دستگاه نمی‌فروشیم و آموزش نمی‌دهیم. ما در بناب خاموت آماده می‌سازیم و میلگرد خودتان را به خاموت تبدیل می‌کنیم؛ برای مراحل سفارش راهنمای سفارش و ارسال را ببینید.
اشتباه‌های رایج هنگام خرید خاموت
چند خطا در خرید خاموت رایج است:
- ابعاد را بدون توضیح نوشتن. «۳۰×۳۰» وقتی روشن نیست خارجی است یا داخلی، دو وزن متفاوت می‌دهد.
- قلاب‌ها را فراموش کردن. ساده یا مهندسی بودن و یک‌سر یا دوسر بودن روی شکل و طول برش اثر دارد.
- خلط وزن و تعداد. میلگرد را کیلویی حساب می‌کنند، خاموت را عددی می‌شمارند؛ بین این دو باید جدول وزن بگذارید.
- سایز را از روی عادت گفتن. «همیشه ۸ می‌زنیم» جای نقشه را نمی‌گیرد.
- جست‌وجوی اشتباه. «خاموت‌زن» و «خاموت پلاستیکی» محصول دیگری است و قیمتی که می‌بینید به خاموت میلگردی ربطی ندارد.
چند نکتهٔ خریدار
- ابعاد خارجی یا داخلی؟ هر خاموت دو اندازه دارد؛ بنویسید کدام را گفته‌اید.
- قطر و نوع قلاب را کنار ابعاد بنویسید، چون وزن و قیمت به آن‌ها بستگی دارد.
- وزن تئوری را با جدول برآورد کنید، ولی منتظر وزن واقعی بار باشید: جدول وزن خاموت.
- سایز را مهندس تعیین می‌کند. نقشه یا ناظر هرچه گفت همان.