پاسخ کوتاه: برای خاموت A2 یا A3؟
پرسش «میلگرد خاموت A2 یا A3» یک جواب کوتاه دارد: اگر نقشه ردهٔ میلگرد را مشخص نکرده باشد، عرف بازار به A2 می‌رسد. A2 نرم‌تر است، خم‌های ۱۳۵ درجه را راحت‌تر می‌گیرد و ترک خوردن گوشهٔ خم در آن کمتر دیده می‌شود. بیشتر خاموت‌های ø۸ و ø۱۰ که در کارگاه‌ها می‌بینید هم A2 هستند.
A3 مقاومت بیشتری دارد، ولی ازدیاد طول کمتری دارد و تردتر است. پس در انتخاب میلگرد خاموت A2 یا A3، اول نقشه را ببینید و بعد عرف بازار را. منابع فنی A3 را برای خاموت کمتر توصیه می‌کنند و بعضی از آن‌ها می‌نویسند با رعایت شعاع خم می‌شود از A3 هم خاموت ساخت. این جمله را به‌عنوان قانون نگیرید؛ تصمیم با طراح و ناظر است.
جدول تفاوت میلگرد خاموت A2 و A3
| مشخصه | A2 | A3 |
|---|---|---|
| نام قدیمی و ردهٔ استاندارد ملی ۳۱۳۲ | S340 (و S350) | S400 (و S420) |
| سطح مقطع | آجدار مارپیچ | آجدار جناقی |
| حداقل تنش تسلیم | ۳۴۰ مگاپاسکال | ۴۰۰ مگاپاسکال |
| مقاومت کششی تقریبی | حدود ۵۰۰ مگاپاسکال | حدود ۶۰۰ مگاپاسکال |
| ازدیاد طول تقریبی | حدود ۱۹ درصد | حدود ۱۴ درصد |
| رفتار در خم | نرم‌تر، خمکاری راحت‌تر | تردتر، نیازمند شعاع خم مناسب |
| کاربرد رایج در خاموت | رایج‌ترین انتخاب بازار | کمتر رایج؛ تابع نقشه |
در همین جدول، رده‌های A1 و A4 را هم بشناسید: A1 معادل S240 و میلگرد ساده است، A4 معادل S500 و آجدار مرکب. در خاموت، انتخاب عملی بین همان A2 و A3 است و رده‌های دیگر هم فقط با نظر طراح به کار می‌روند.
چرا A2 برای خاموت رایج‌تر است
برای انتخاب میلگرد خاموت A2 یا A3، فقط عدد تنش تسلیم تعیین‌کننده نیست. خاموت یک عضو عرضی است که باید دور آرماتور طولی بپیچد و در گوشه‌ها خم ۹۰ یا ۱۳۵ درجه بخورد. هر خم، میلگرد را در همان نقطه تحت کرنش قرار می‌دهد. میلگردی که ازدیاد طول بیشتری دارد، این کرنش را راحت‌تر تحمل می‌کند. A2 با حدود ۱۹ درصد ازدیاد طول در برابر ۱۴ درصد A3، در این مقایسه دست بالا را دارد.
نکتهٔ دوم، عرضه است. ø۸ و ø۱۰ بیشتر A2 عرضه می‌شوند و همین باعث می‌شود کارگاه‌ها برای خاموت سراغ A2 بروند. اما حواستان باشد که «رایج» با «الزامی» یکی نیست.
در خاموت سادهٔ ۹۰ درجه، خم‌ها ملایم‌ترند و میلگرد تردتر هم معمولاً خم می‌شود. مسئله وقتی جدی می‌شود که خاموت مهندسی با قلاب ۱۳۵ درجه بخواهید: هرچه خم تندتر و تعداد خم بیشتر باشد، انتخاب میلگرد نرم‌تر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در فونداسیون، بعضی کارگاه‌ها قاعدهٔ «طولی A3، عرضی A2» را به کار می‌برند. این یک عادت بازار است و بند مشخصی در مبحث نهم برای آن پیدا نشد؛ پس آن را به‌عنوان ضابطه نقل نکنید. اگر نقشه چیزی جز این می‌خواهد، نقشه مقدم است.
اگر نقشه A3 خواسته باشد
اول، نقشه را دوباره بخوانید: رده و سایز را با هم ببینید. ممکن است A3 برای میلگرد طولی خواسته شده باشد و خاموت همچنان A2 باشد؛ این دو را با هم اشتباه نگیرید.
دوم، شعاع خم را جدی بگیرید. A3 تردتر است و خم تند، گوشهٔ آن را مستعد ترک می‌کند. منبعی که خم کردن A3 را مجاز می‌داند، به «رعایت شعاع خم» مشروطش کرده است. عدد و شعاع دقیق را از ناظر بگیرید و خم را سرد و پیش از قرار گرفتن در قالب بزنید.
سوم، اگر دستگاه یا قالب خم کارگاه برای آن شعاع مناسب نیست، کار را متوقف کنید و با ناظر هماهنگ کنید. وقتی سفارش می‌دهید سه چیز را بگویید: رده، قطر و اینکه خاموت ساده است یا مهندسی. اگر رده را نمی‌دانید، حدس نزنید؛ بنویسید «طبق نقشه» تا کارگاه همان نقشه را مبنا بگیرد. خاموتی که در گوشه ترک خورده باشد، در بتن دیده نمی‌شود ولی کارش را هم درست انجام نمی‌دهد.
A2 را از A3 چطور تشخیص دهیم؟
این چک‌لیست را هنگام تحویل شاخه یا هنگام تحویل میلگرد خودتان به کار ببرید:
- پلاک یا شناسنامهٔ شاخه را ببینید؛ رده و نام کارخانه باید روی آن باشد.
- الگوی آج را نگاه کنید: آج مارپیچ به A2 و آج جناقی به A3 نسبت داده می‌شود، ولی به‌تنهایی کافی نیست.
- آنالیز یا برگهٔ تضمین کارخانه را بخواهید؛ عدد تنش تسلیم، سند واقعی است.
- یک نمونهٔ کوتاه را خم سرد کنید؛ A2 نرم‌تر خم می‌شود و A3 زودتر ترک می‌خورد.
- وزن و قطر را با جدول وزن میلگرد مقایسه کنید تا شاخهٔ سبک یا اشتباه در بار رد شود.
هیچ‌کدام از این‌ها جای آنالیز را نمی‌گیرد. اگر رده برایتان مهم است، برگه را بخواهید.
در بازار شاخه‌ها گاهی بدون پلاک جابه‌جا می‌شوند. اگر رده برای پروژه حیاتی است، شاخه را با پلاک و برگه تحویل بگیرید و در انبار جدا بگذارید تا با میلگرد طولی قاطی نشود.
انتخاب میلگرد خاموت در عمل
برای میلگرد خاموت A2 یا A3، این شش نکته را سر کارگاه کنترل کنید.
۱. سایز و رده را از نقشه بردارید و همان را به کارگاه بدهید. حدس و عرف، جای نقشه را نمی‌گیرد. ۲. اگر رده در نقشه نیامده، قبل از خرید از طراح یا ناظر بپرسید؛ به‌ویژه وقتی پروژه ناحیهٔ لرزه‌ای دارد. ۳. برای خاموت مهندسی ۱۳۵ درجه، میلگرد نرم‌تر انتخاب کنید و طول قلاب را طبق ضوابط خاموت ساده و مهندسی بگیرید. ۴. خم را سرد و پیش از قالب بزنید؛ حرارت دادن میلگرد برای راحت‌تر خم شدن، خواص آن را تغییر می‌دهد. ۵. در تیرهای قاب با شکل‌پذیری زیاد، جوش دادن خاموت به آرماتور طولی مجاز نیست؛ بستن با سیم، روش درست است. ۶. ابعاد خاموت را بیرون‌به‌بیرون بدهید و بگویید قلاب‌ها چطور خم شوند؛ ابعاد داخلی و خارجی در بازار یکسان نیست و همین یک قلم، دلیل برگشت خوردن سفارش می‌شود.
اگر میلگرد خودتان را دارید و می‌خواهید خاموت شود، رده و کارخانهٔ آن را هنگام سفارش بگویید. خمکاری میلگرد شما با اجرت ۴٬۰۰۰ تومان به‌ازای هر کیلوگرم انجام می‌شود و وزن مبنای محاسبه است. برای مقایسهٔ خاموت آماده با میلگرد خودتان، صفحهٔ خاموت آماده و قیمت خاموت را ببینید.
فاصلهٔ خاموت‌ها را هم فراموش نکنید: میلگرد درست با فاصلهٔ اشتباه، سازهٔ درست نمی‌سازد. جدول بندهای فاصله در راهنمای فاصله و ضوابط خاموت آمده است.